Жаңа Конституция тұрғын үй иелерінің құқығын басым деп таниды

2026 жылдың 15 наурызында республикалық референдумда қабылданған Жаңа Конституцияның маңызды енгізілімдерінің бірі тұрғын үйдің бұзылмаушылығына кепілдікті нығайту болды. Енді Негізгі заңда тұрғын үйден шығару тек сот шешімімен ғана рұқсат етілетіні анық көрсетілген.

Бұл норманың өзі қазақстандық заңнама үшін жаңалық емес. Бұл ереже «Тұрғын үй қатынастары туралы» заңда реттеліп, 1997 жылдан бері өзгерген жоқ. Осылайша, сот тәртібіндегі шығару процедурасы сонау 20 жыл бойы меншік иелері де, жалдаушылар да үшін қолданылып келеді.

Оны конституциялық мәртебеге ие ету мемлекеттің азаматтарды еркін шығарудан жоғарғы деңгейде қорғау ұмтылысын растайды.

Сонымен бірге, заң бойынша дәл меншік иесі өз мүлкін басқаруда, соның ішінде оны босатуды талап етуде басым құқыққа ие. Мысалы, егер жалдаушы келісім-шарттың шарттарын бұзатын болса – жалдау ақысын төлемейді, төлем мерзімін бұзады немесе мүлікті залаласа, меншік иесі келісім-шартты бұзуға және тұрғын үйді босатуды талап етуге толық құқығы бар. Мәжбүрлеп шығару заңмен белгіленген тәртіппен сот арқылы жүзеге асырылуы мүмкін.

Сонымен қатар, тұрғын үй қатынастары азаматтық келісім негізінде қалыптасады. Заң меншік иесіне артықшылық береді – ол келісім-шартта адал емес тұрғындарды шығарудың кез келген себептерін өзі жаза алады. Заң өз кезегінде жалдаушының өз міндеттерін орындамау жағдайында мәжбүрлеп шығару үшін сот тексеру механизмін кепілдейді. Сондықтан келісім-шарт тараптары жалдау шарттарына мүлдем бас аудармаулары тиісті.

Негізінде, сот арқылы шығару процедурасы – меншік иесінің еркі мен тұратын адамның тіршілік ету шарттарын сақтауын растайтын ресми процесс болып табылады. Бұзушылықтар аныкталган жагдайда, ол меншик иесiне оз тургын уйин зандуи турде босатуга мумкиндiк бередi.

Осылайша, жаңа конституциялық кепiлдiк бiр жагынан меншик иесiнин кукытынын энг жогары децгейдеги басымдигын акырга дейин растай отьрип, шьигару процесин барльик тараптар ушин ашык пен болжамдии етедi. Екинши жагынан болса, бул казаматтардьи эркин шигарудан коргаудьи камтамасыз едиедi.