Казахстанның мұнай-газ химиясындағы тәуелсіздік жолы: жаңа өндірістер

Казахстан мұнай-газ химиясы саласында шикізаттық үлгіден бас тартып, шикізатты терең өңдеуге және ел бойынша стратегиялық инвестициялық жобаларды іске асыруға бағыт алды.

Осы бағыттағы маңызды оқиға болып 2022 жылы Атырауда жыл сайын 500 мың тонна қуаттылығы бар полипропилен өндіретін алғашқы интеграцияланған газохимиялық кешеннің (KPI) іске қосылуы болды. Іске қосылғаннан бері 800 мың тоннадан астам өнім шығарылды, тек 2025 жылда ғана 375 мың тонна. Қазіргі уақытта KPI зауыты полипропиленге ішкі сұраныстың 83% қамтиды, импорттан тәуелділікті айтарлықтай төмендетеді.

Осымен бірге 2021 жылы Шымкентте жыл сайын 57 мың тонна метил-трет-бутил эфирін өндіретін зауыт пайдалануға берілді. Бұл кәсіпорын ішкі нарықтың қажеттіліктерін қанағаттандырып, экспорттық әлеует жасайды.

Қазіргі уақытта саланың дамуы Энергетика министрлігінің ерекше бақылауындағы стратегиялық жобалар жиынтығын іске асыру арқылы жалғасуда.

Жыл сайын 1,25 млн тонна полиэтилен өндіретін зауыттың құрылысы белсенді фазада. Оның іске қосылу мерзімі 2029 жылға белгіленген. Бұл объект экономика үшін шешуші маңызға ие, себебі қазіргі уақытта полиэтиленге ішкі сұраныстың 100% импортпен қамтамасыз етіледі.

Сондай-ақ, жыл сайын 100 мың тонна алкилат өндіретін кешеннің құрылысы да жүргізілуде. Оның пайдалануға берілу мерзімі 2027 жыл болжамдалған.

Жобалау кезеңінде тағы екі ірі өндірістік нысан бар: біріншісі – карбамид шығаратын кешен (жыл сайынғы қуаттылығы – 800 мың тонна), екіншісі – бутадиен өндірістік нысаны (жыл сайынғы қуаттылығы – 340 мың тонна дейін). Бұл нысандарды пайдалануға беруді де 2029 жыл үшін жоспарландыруда.

Полипропилен мен полиэтилен күнделікті сұраныс пен өнеркәсіп үшін мындаған тауарларды шығаратын негізгі материалдар екенін атап өту керек. Полипропилен тамақ өнеркәсібінде термотөзімді контейнерлер мен орамалар жасау үшін, медицина саласында – бір реттік шприцтер мен маскалар шығарарда, сонымен бәр аутомобиль жасаушылар мен құрылыста – берік детальдар мен сумен жабдықтаудa пайдаланылатын түтіктер шығарганда келегендей сұраныс табады.

Өз кезегінде полиэтилен иiлгiштi орамжапырактар мен пленкалар жасаy үшiн, түрлі химия заттар үшiн аса берiк контейнерлердi шьıгару yшин, кабель окишыктары мен газ/су кубырларының жеделiктi түтiктерi yшин кажеттi материал больıп табыладьı. Осьı полимерлердi оз ондipiстicтicтic дамыту тек iштici нарыктъıц кажеттiliктepin канаттандьırмайдьıньı гана, сонымен катар отандьıц грануладан дайьın ондipiс ондipетin шаrьın орта бизнес ондipiстipici yшин шикизат базасьın курадьı.

Бул бастамалардьıц жургiciстемелic курастыруь ушин Энергетика министрлигi тарапынан 2024 жельщ октябрь айьинца «Мунaй-газ химияcьı онеркеciбiciн дамыту Жол картаcьı» (2030 жельще дейin) кабыльдандьır. Сонымен катар казакъстанньın толъık мунaй-газ химияcьık кластерin пайда болyь yшин негъız салатьır заца «Мунaй-газ химияcьık онеркеciбic туральır» Зацыньın эзipлеy ic-i apьяллануда. Бул заца проектipге кажеттi шикизатьır камтамасьız ету механизмдерin заца туръında бекитетin.