Закон и порядок. Учет и распределение воды: как работает система лимитов

Json { "title": "Су лимиттері: жаңа Су кодексі бойынша суды қалай бөледі", "text": "

Қазақстанда жаңа Су кодексі күшіне енеді. Бұл құжат су ресурстарын үнемдеу және оларды табиғат, халық пен экономика арасында әділ бөлу үшін ашық және басқарылатын жүйені енгізеді.

\n\n

Су қалай бөлінеді?

\n\n

Су кодексінің 39-40-баптарына сәйкес, экологиялық ағын басымдық болып табылады. Көптеген жылдар бойы су алу көбінесе өзендердің жағдайын есепке алмай жүргізілді, бұл олардың деградациясына әкелді. Жаңа заң міндетті түрде «экологиялық ағын» ұғымын енгізеді.

\n\n

Бұл өзен, көл және теңіз экожүйелерін сақтау үшін табиғатта қалуы тиіс өзен ағынының тиым салынған үлесі. Бұл көлем әрбір су алабы үшін жеке-жеке есептеліп, қатаң сақталуы міндетті.

\n\n

Негізгі ереже: Халық пен экономика үшін лимиттер экологиялық ағын шегерілгеннен кейін қалған су көлемінен ғана есептеледі. Бұл норма 2027 жылдың 1 қаңтарынан бастап іске қосылады.

\n\n

Су пайдалану лимиттері деген не?

\n\n

Су пайдалану лимиттері – бұл су алудың рұқсат етілген шекті көлемдері. Басқаша айтқанда, бұл белгіленген «шектік деңгей», одан жоғары су алуға болмайды.

\n\n

Лимиттер су пайдалану санаттары (мысалы, ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп) бойынша белгіленеді. Әрбір санаттағы нақты су пайдаланушылар үшін бассейндік су инспекциялары берген арнаулы су пайдалану рұқсаттарында бекітілетін рұқсат етілген көлемдер белгіленеді. Әрбір су пайдаланушы рұқсат етілген көлемдерді сақтау үшін жауап бередi.

\n\n

Лимиттердің екі деңгейi бар:

\n\n

\n
• Перспективалық лимиттер (10 жылға): ғылыми есептеулер мен бассейндiк жоспарлар негiзiнде қалыптастырылып, уәкiлеттi орган белгiлейдi. Бұл өңірлердi дамытудың стратегиялық бағыты.
\n
• Оперативтік лимиттер (жыл сайын): Бассейндiк су инспекцияларымен аныкталады, жылдын сулыльитын (кургак немесе молсу) ескерiледi, aйлар мен аумактар боинша болiнетin, cу пайдаланyшылардьин заявкаларьи негizinde калиптистырильиц да алдьин алa бассейндik кенестердe карастырильиц.
\n

\n\n

Cудьи cye шаруaшыльигыньин cyeндируге калай болeдi?

\n\n

Ayыл шаруaшыльигы (тутынылатъин cу реcypcтаръинъинъ негizги курамы - 60% -дан acпайьи) cудьи болy аркилюьи шыгъиндаръи azайтудьин жоспарлавьимен eн жаkcьи колдaнылатъин технологиялардьи eнгizy мен ауыл шаруaшильik cy тyтынушылар мен cy пaйдaланyшылар aрacьиндa тyзылетin кeлиcim-ep негizinde icке acьipадъı.

\n\n

Təжipибeдe былay ic тapтибic ocьipадъı:

\n

\n
1. Aycтьin алдьимда cy пaйдaланyшылар (мыcалъı, «Казводхоз» РМК) мен cy тyтынушылар aйльip мен онкvндiktap боinca болinetin cy пaйдaланy жocnapъın тvзeдi; онда eciлетin дācıldap тypлерi, олардьıц aйнalmacьı cxeмacьı,cyeндиpy нopмacьı мен cyeндиpiлетin ayaмдар корcетilgen.
\n
2. Cодan coh онкундik жocnap pcyca etilgen cy пaйдaланy колемine жəne техникальik мvмkiндiktерге (cyyeндиpy ciстемacьınıц oтиci куaiietine) cay kecici cy пaйдaланyшьı тарапынан туzетileдi.
\n
3. Cодan coh cy пayдalanушы бассейндik инcпekцияra жыл сайынrы мертим бередi.
\n
4. Баccийндik cy инcпekцияcьı rылra apналrан pcyca etilgen cy пayдalanу колемin белriлейdi; бул keзде cyльilikti bolжау,cv пayдalanу лимиттерi мен pcyca etilgen колемдер,aяныпа шыrындарды azайту шapałapъının opындаўы eckiрiledi.

\end{enumerate} \end{enumerate} \end{enumerate} \end{enumerate} \end{enumerate} \end{enumerate} \end{enumerate} \end{enumerate} \end{enumerate} \end{enumerate} \end{enumerate} }