Суға құқық бұзушылыққа қарсы күрес: жаңа заңдар мен инспекциялар

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев халыққа Жолдауында су ресурстарын тиімді пайдалану мәселесіне ерекше назар аударды. Ол аймақтарда алдын ала белгіленген тәуекелдерге қарамастан, әлі де су сіңіретін дақылдарды өсіруді жалғастыруды, сондай-ақ рұқсаттық құжаттар мен келісімшарттарсыз су алудың көптеген фактілерін атап өтті. Басшының пікірінше, құқық қорғау органдарының назарын аударатын тағы бір мәселе – суды «қара нарықта» заңсыз сату мен сатып алу болып табылады.

Осы бағытта іс-шаралар жүзеге асырылуда. Жалпыұлттық іс-шаралар жоспарының 65-тармағын орындау мақсатында Генерал прокуратура Су ресурстары және ирригация министрлігімен бірлесіп 2026 жылға арналған Жол картасын әзірледі және бекітті. Бұл құжат су ұрлау және заңсыз су пайдаланумен тиімді күрес үшін құқық қорғау және басқа да мемлекеттік органдардың өкілдерінен тұратын салааралық жұмыс тобын құруды көздейді.

2025 жылғы 9 сәуірде Президенттің қолынан шықан ҚР Су кодексінің жаңа редакциясы бассейндік су инспекцияларына мемлекеттік надзор функцияларын берді. Бұл өз бетінше су пайдаланумен күресте жедел шаралар қабылдауға мүмкіндік берді.

Өткен жылы бассейндік су инспекциялары заңсыз су алу үшін 365 айыппұл салып, олардың жалпы сомасы 75,2 млн теңгені құрады. Тексерулер мен түсіндірме жұмыстары нәтижесінде арнайы су пайдалану бойынша шамамен 1500 рұқсат берілді.

Тексерулер барысында «Қазсухоз» РМК-мен келісімшарттар болмаса да егін шаруашылығы дақылдарын суару үшін су алу фактілері, сондай-аӘ төмен су сыйымдылығы бар дақылдарды (мақта, люцерна) сумен толысу ұйыммен келіспестен, ауыр дағылы (күріш) алмастыру жағдайлары анықталды.

Бассейндік су инспекцияларының штаты екі есеге дейін – 98-ден 204 қызметкерге дейін ұлғайтылды. Бұл «суға арналған қара нарықпен» күрес шараларын нығайтуға мүмкіндік берді.

«Қазсухоз» ұйымның барлыӘ филиалдарында штатпен комплайнс-офицерлер службасы құрылды. Сонымен катар, бассейндік инспекциялар материалдыӘ-техникалыӘ базасы нығайтылып, олар ұшпа аппараттармен, автомобиль арнайы техникасымен және планшеттермен жабыӘтанды.

2025 жылғы вегетациялыӘ маусымның басталуында министр Нуржан НуржигитовтыӘ бұйруы бойынша заңсыз су алу фактілерін аныӘтау мен алдын алу макасатында бүкіл ел бойынша мониторинг топтары қалыптасты. Топтар Әрекет ету барысында агромониторинг цифрлыӘ куралдары мен Жерді дистанциондЫ зондтаудЫ пайдаланУ негізінде ӨЗІНЕ ТАН ЖҰМЫС ӨДІСТЕМЕСІ ӨЗІРЛЕНДІ.