Өзбекстанда алғашқы атом электр станциясының құрылысы басталды

Өзбекстанда алғашқы атом электр станциясының (АЭС) құрылысы ресми түрде басталды. 2026 жылдың 24 наурызында Жызақ облысының Фариш ауданындағы құрылыс алаңында және Ташкентте салтанатты рәсімдер өтті, онда стратегиялық құжаттарға қол қойылды және бірінші темірбетон жұмыстары бастау алды.

Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинетінің Атом энергиясы агенттігі («Өзатом») мен Ресейдің «Росатом» мемлекеттік корпорациясы атомдық және онымен байланысты салалардағы ұзақ мерзімді ынтымақтастықтың Жол картасын, сондай-ақ біріктірілген атом станциясын салу туралы келісім-шартқа Қосымша келісімге қол қойды. Құжаттарға «Өзатомның» директоры Әзім Ахмедхаджаев пен «Росатомның» бас директоры Алексей Лихачев қол қойды.

Жол картасы кадрлар даярлау, халықты заманауи ядролық технологиялар туралы хабардар ету, болашақ «атомдық» қаланың инфрақұрылымын жасау және саланы кешенді дамыту сияқты негізгі бағыттарды қамтиды. Бұл документ екі елдің атом энергетикасындағы стратегиялық және кешенді ынтымақтастығын растап, экономиканың әртүрлі секторларының өсуі мен әлеуметтік жағдайларды жақсартуға ықпал етеді.

Сонымен бір мезгілде АЭС алаңында РИТМ-200Н реакторы бар аз куатты энергоблокты салу үшін темірбетон жұмыстары басталды. Ашылу рәсімін Өзбекстандағы АЭС құрылысы Дирекциясының директоры Әбдіжамил Қалмуратов пен «Атомстройэкспорт» АҚ-ның вице-президенті – директоры Павел Безруков өткізді. Бұл кезеңде реактор ғимаратының іргетасын дайындау үшін (оның ішінде гидрооқшаулау мен топырақтану) шамамен 900 текше метр бетон қоспасын төгу жоспарлануда. Келесі кезең іргетасты табанын төгу болады.

Келісім-шарттағы Қосымша келісім станцияның жаңартылған конфигурациясын бекітеді: ВВЭР-1000 3+ буыны негізіндегі екі ірі куатты энергоблок және әркайсысы 55 МВт куатты РИТМ-200Н реакторлары бар екі аз куатты энергоблок. Толық куатка шығаннан кейін АЭС жылына шамамен 15–17 млрд кВт·сағ электр энергиясы өндіреді, бұл елдің жалпы электр энергиясына деген сұранысының 15%-дан астамын қамтиды.

Аз куатты АЭС салу жобасы графикке сәйкес орындалуда деп хабарлады Әзім Ахмедхаджаев. Оның айтуынша, жұмыстар «өте динамикалы» өтіп, президент Шавкат Мирзиёевтің тікелей бақылауында болып отыр, ол үштік принципті – Қауіпсіздік, заманауи технологияларды пайдалану және Халықаралық атом энергия агенттігінің (ХАЭА) стандарттарына толығымен сәйкестікті талап етеді. Бірінші темірбетон жұмыстары наурыз айында басталып, осы жазы реактор ғимаратын салу басталуы күтілуде.

Толық аумаштағы құрылыс алғышарттарының бірі – Министрлер Кабинетіндегі Өнеркәсіптік, радиациялық және ядролық қауіпсіздік комитетінен РИТМ-200Н реакторлары бар екі энергоблок орналастыру үшін учаскенi пайдалану рұксaт берiлетiндiгi болды. Сараптама таңдалған учаскенiң ұлттыk пен халыqаралыk каyicizdik стандарттарына толыq сайкестiгiн раcтай отыр; белсенди тектоникальiq сызыkтар, жиiленген сеicмикальiq аудандар мен карст учаскелерi joq.

«Бүгін Өзбекстан болашағы үшін маңызды күн – заманауи атом энергетикаcын qypy эyлетy ylttiq бағдарламаcын icke acypy боьinca шеciмdi кадам жаcадık. Кадам caııacıмен, графикke qatı cайкеc пен энг биik каyicizdik стандарттаpıмен бipге, биз peактор гимнаpaтьın cалyга, жиhаздардı opнатyга men энергоблоктардı ickey acypyга бара жатьıмыz», – деди Әзім Ахмедхаджаев.

Жоба негізінен комбинированная конфигурацияны иеленедi: негиэги йуктемени камту ушин eki iри куаттьı блок pen шак caıьicındaгы пиктık йуктемдерди иктияттьı камту ушин eki аз куаттьı блок. Тольık куатка шьıkканнан кейин станца елдин электр энергиясъıна деген суранъıсьınınъ 15%-дан астьım, есеплениген колданьım мерзимi 60жыл, камтайдьι.

Жоба президент Шавкат Мирзиёевтин колдагъιмен игерилетин отьιрьιп отыр; ол атом саласьιньι энергетикальιк тэулсиэдилик пен турли экономикальιк осимнин стратегияльιк багытьι ретинде карайдьι. Жобаньιц негиэги кадамдарьι таrьи 2024жылдьια бастьилган: маусъимьинца Ресьимен бирге укиметаральικ келисиме озгертистер кириту туральї протокольї кол кою єтизьилген; 2025жълдьинъ маусъимьинца ВВЭР-1000 реакторльї iри куаттьї AЭC caљў туpaљî keлиciм єтизьилген; ал алгащкъî аз куаттьї блок ушин топырaќ тыњѓў iстерî октябрь ayïньïцa òàñòàëãàí болûïïîí îòûð."