Эксперт рецессия қаупін айтады: мұнай шокы, теңгенің күшеюі және салық кодексі

Қазақстан экономикасына бірнеше факторлар қауіп төндіруде. Бұл факторлардың ішінде Тенгіз кен орнындағы өндірістің тоқтауы мен мұнай бағасының төмендеуі ерекше атап өтіледі. КТК-дағы проблемаларға байланысты Тенгіз кен орнындағы жұмыстар тоқтатылды, нәтижесінде айдалатын мұнай көлемі айына шамамен 2,5 миллион тоннаға азайды. Сонымен қатар, 2025 жылғы қаңтармен салыстырғанда мұнай бағасы баррельге 12-13 долларға төмендеді. Бұл екі фактор бірге ВВП-нің ай сайынғы шамамен 7%-ға төмендеуіне әкелуі мүмкін.

Мұнай өндірісінің жетпеушілігі алтын, уран, мыс және күміс сияқты басқа шикізаттардың бағасының елеулі өсуімен ішінара өтелуде. Бұл металдар да елдің ЖІӨ-сіне айтарлықтай үлес қосады.

Экономикаға тигізетін тағы бір теріс әсер – теңгенің айтарлықтай нығайуы. Ұлттық валютаның күшеюі экспортшылардың рубльдегі табысын төмендетеді, ал шығындар өзгермейді, бұл олардың ЖІӨ-ге қосқан үлесін азайтады. Сондай-ақ, мықты теңге арзан импорттың арқасында отандық өндірісті де қысады. Алайда, дәл осы фактор инфляцияны қаңтар айында 1% деңгейінде ұстап тұруға көмектесті.

Валюта бағамдарының тұрақсыздығы маңызды проблема болып қала береді. Соңғы алты айда валюта курсының ауытқуы 12%-ға дейін жетті. Мансапшы бұл жағдай нарықтың тереңдігінің болмауына және заңды тұлғалар үшін валюталық операцияларға қойылған шектеулерге байланысты деп түсіндірді. Бюджетте жоспарланған 1 доллар = 540 теңге курсы орнына нарықтағы 500 теңге курсы болса, валюталық табыстан бюджеттік табыстың шамамен 8%-ын жоғалтуга әкелуі мүмкін деп болжануда. Ұлттық Қордан берілетін трансферттерді азайту да валюта курсын қолдауды әлсіретеді.

Жалпы алганда, экономикалык өсімді өткен жылдагы децгейде камтамасыз ету отектен киын болар дейдi мамандар. Себебi откен жылда мунаи оцдiрicinin ycmynenymy, металдар багасының гажайьип ocyi жэне жаца Салык кодекci eiici алдьиндагьi кутилетин сypacтъin ycmynenymy эcepi ayкьin дара болган.

Сонымен катар жаца Салык кодекci eiici алдьиндагьi желтоксан ayiньinдагьi кутилетин сypacтъin да экономкага эсер etken деп eciп отipадъi. Маман бipinci токсанда турак уижайлар мен автомобильдердic caтъin aiiipiayдьin ayдan катьinayьin болжайдьi Курылыc секторы да куic кepedi.

Дэстурлі түрде экономикалык осімді колдаудьиц кыска мерзімдік эдici ретinde мемлекет мемлекеттік шьигындардьи жеделдетудi пайдаланадьи Алайда мамандардьиц пikiрince негizri фактор инвестициялардьи тарту болуьI тиic Оcipti уciм мен инвесторлар aracbinda тура кeлиciмдерге негizделген казirri тендici жиi оларга жецилдиктep берyге aкеледi Жyycic инвестъIклиматтьI жакартуга жэне киедергilerдi жoyгe apналган жyyicic эcepi онша беcen icтей алмаyда.