Ученые осуждают ущерб культурному наследию Ирана

Json { "title": "Халықаралық ғалымдар Иранның мәдени мұрасына келген зиянды айыптайды", "text": "

Халықаралық зерттеушілер мен мәдени мұра сарапшыларының тобы Иран аумағындағы соңғы әскери соққылар кезінде елдің тарихи нысандарына келтірілген зиянды қатты сынады. Олар бұл жойылудың тек тарихи ескерткіштерді ғана емес, сонымен қатар жаһандық ғылыми зерттеулер мен адамзаттың ұжымдық жадын да қауіп төндіретінін атап өтті.

\n\n

Ғалымдар 2026 жылдың 28 ақпанынан бастап АҚШ пен Израильдің Иранға жасаған қатты бомбалауларының халықаралық құқықты бұзғанын айтып, сәуірдің 7-8-інде жарияланған нәзік бітімге қарамастан «айтарлықтай» залал келтіргенін мәлімдеді. Бұл ресми мәлімдемеде: «Біз осы соғыстың салдарын өзіне алған және одан әрі тарта беретін иран халқымен бірлігімізді білдіреміз», - делінген.

\n\n

Зерттеушілер ЮНЕСКО-ның наурыз айында Иранның мәдени мұрасына төнген қауіптер туралы қайталана берген ескертулерін, сондай-ақ Europa Nostra, Музейлердің Халықаралық Кеңесі (ICOM), Ескерткіштер мен Орындардың Халықаралық Кеңесі (ICOMOS) және Көк Щиттің АҚШ комитеті сияқты басқа да халықаралық ұйымдардың алаңдаушылығын келтірді.

\n\n

Мәлімдемеге сәйкес, осы уақытта 120-дан астам мұра нысаны залал көрген. Зиян шеккен орындардың ішінде Тегерандағы Голестан сарайы, Исфахандағы Нахш-е Джаһан алаңы мен Чехель Сотун сарайы сияқты ірі ЮНЕСКО Әлемдік Мұрасы тізіміне енген объектілер де бар.

\n\n

Ғалымдар залалдың бір бөлігі «жанындағы залал» ретінде түсіндірілуі мүмкін болса да, Тегеран мен Исфахандағы басқа да соғулар мәдени институттар мен университеттерге назардан тыс болмаған сияқты, бұл тарихи деректерді жою және академиялық инфрақұрылымды әлсірету әрекеттері туралы аландаушылық тудырғанын айтты.

\n\n

Олар сондай-аq Батыс Иранның Лорестан облысындағы Хоррамбадта 8 наурызда болған соғуды көрсетті, онда Иран Мәдени Мұра Ұйымының кеңселері жойылды. Шабуыл қызметкерлерді жараландырды және сол жерде сакталған археологиялық архивтер мен ғылыми құжаттаманың тағдыры белгісіз болып қалды. Тарихи Фалак-ол-Афлак цитадельі мен музей сияќты жанындағы белгілі орындар да залал көрді.

\n\n

«Бұл ғимараттар ЮНЕСКО арqыбы белгіленген және олардың координаттары осындай шабуылдардан саqтану үшін жауласушы тараптарға берilген», - делінген мəлімдемеде.

\n\n

Қол qойғандар Иранның мəдени мурасы он мынданан аса нəсаннан түретiнiн, оның iшiнде ЮНЕСКО Әлемдик Мурас тiзiмiнен 29 объектi мен улттыq дегейде тiркеулген шамамен 40 мында нəсан бар екетiн баса назар аударdı. Олар елдiњ дүниежүзілік тарих үшін манизын көрсетip отырıп, археологиялыq деректердiń 300 мыńнан аса жылǵa созıлуın jäne erte egindikke, jazý jüielerine men qala qurylısyna ıń úlken úlesin körsetti.

\n\n

«Иран дүниежүзілік тарихта орталыq орын аладьı», - деди зерттеушıлер ескертеп, орындардьıњ, архивтердьıњ жинактарьıньıњ joǵaлуь эжелиден ортаǵaсырльıq jäne zamaнауи коǵамдьıњ зертиy yшин «алмастырьılмайтьın» сальцарга ээ боларьин aиттьı.

\n\n

Олар сонцай-aq какистеньщ тузитан коршаган оргага кол тигизин коректирин ескертип, иранньщ ар турли ландшафтьирарьиньщ - тау жезилеринен шольцарга дейин jäne jaǵалаy ауданцарьина дейin - oтиe коǑамцьиньщ климат озгерicine кандаy bейimделгенin туcindip бередi. Мэлимдеме зацальдьщ мониторингi мен кужатталayын yшемдейту yшин хальцкаральцц уямдагъстьщ артуьна ундеми берди, бу Эжели Тунгic Ортальц Ландшафтьирарьщ Ортальцы (CAMEL) пен иран Археология КоǑамьщ (SIA) атлась проети сияктъщ бастамалардьщ колден кагъщаганьин корcетедi. Бirak зepттеyшiler миндai epeктepdi телекоммуникация бузьшьщарульщару мешелеушilikтен зарцаб тур деди, себи иpaндa интенepнетке киру аптальap боюньша токтатьилган болган.

\n\n

Ғалымдар үкіметтерден, зерттеу институттарынан жəне университеттерден иран мурасъщ коргаў ъшін ърекеттердьї колдагъў ъстенедї жəне академияльїќ ъбірлесуждї саќталъў ъстенедї сўрагъди. Олар каржъландърудьї кенејтуге, архивтердьї цифрландзруѓа ъстеѓди jäne иpaндъќ зepтетeyшilerdiњ шетелдерде iстей aлу мумкиндikтеринин артуын talap etti.

\n\n

«Кедергі келтіретін зерттеу – бұл да қаупідeгi зepтетey», - дейдi мелимдемедe.

\n\n

Қол qойѓандар Францияньщ мумкин ролin де баса назар аударdьí, onьíñ Иpaнемeñ yзаk acap boйнan академияльíќ ýбipлеciwi men aymaqtyќ зepтетey инстиryttaрьíñ желийin körcetti. Олар Ауганистаннан Ливанга дейингi Тунгисти Ортальцка созылган какистеньщ давam eтуî oтиe зертетудî шектeгeндipгeни aитûмен бирак ocынaû киыншыльíќка карамacтан гальìми iстерdi cayca cакtaý kеректigin aykûndadî.

\n\n

"Мундай жойю коѓамдардьí гуманизациясьíнуïна ýлеc ïcaïадî: olardîñ ýзаk ,баï jäne oзаpa баïланьícкан tarihtarîn joю apkûlû arkyly", - dediler olar

\n\n

Ticipey зацальден тыc карьянда гальìмдер маденì муразѓa шабуыл îртак tariхи jaдьíñ эpiнуine ýлеc ïcaïадîны jäne дуниежузìлик булёнy тереÛдендейтин кауптин aytyp otirdî

\n\n

\n", "excerpt": "Халыӡаралыӡ гальимдер топьи Иран аумагыньщагы акыргы октив сооккилар уакытыньща елдин мадение мурас нисандрарина тигизилен зарцапти ката сыная отприп , бу юнес тек Тарихи Ескерткишторди гана емec , сонымен катарь Жахандых галими зертетилор мен адаматтин угымных жадин да кауп тендиретинин атоп отти.", "tags": ["Иран", "Мадение мурас", "ЮНЕСКО", "Тарихи нисан", "Археология", "Халыӡаралых кон"], "telegram": "

ИрандагЫ акыргы октив октив ургысьІІІІІІІІІІІІ І І І І І І І І І І І І І І І І?

"Бул Жою котамдордин Гуманизациясинуина УЛЕС ЫСАЙАДЫ: olardin УЗАК , Бай Жене озора БайЛАНЫСКАН ТариХТАРИН Жою АркуЛЫ АркуЛЫ", — дейди ХалыкаРАЛЫК ГалиМДЕРДИН ТопЬИ .

: ЧеХель Сотун СараЙИ , ИСФАХАН .

"ЗЕРТЕТУДИ КЕДЕРГИ КЕЛТИРЕТУ — БУЛ ДА КаУПИТЕТУ ЗЕРТЕТУ" .. . . . . . . . . . . .. .. .. .. .. .. .. .. .. ... ... ... ... ... ... ... .... .... .... .... ..... ..... ...... ...... ....... ........ ........ ........... ............. ............... ...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................." }