2026 жылғы Конституция тұрғын үйден шығарудың тек сот тәртібін бекітті

2026 жылдың 15 наурызында өткен республикалық референдумда қабылданған Жаңа Конституцияның маңызды жаңалықтарының бірі тұрғын үйдің бұзылмаушылығына кепілдіктерді нығайту болды. Негізгі заңда енді анық көрсетілгендей, тұрғын үйден шығару тек сот шешімімен ғана рұқсат етіледі.

Дегенмен, бұл норманың қазақстандық заңнама үшін жаңалық емес екенін түсіну керек. Бұл ереже 1997 жылдан бері өзгермей келе жатқан «Тұрғын үй қатынастары туралы» заңда регламенттелген. Осылайша, сот тәртібімен шығару тәжірибесі меншік иелері де, жалдаушылар да үшін шамамен 20 жылдан астам уақыт бойы қолданылып келеді.

Оны конституциялық мәртебеге ие ету мемлекеттің азаматтарды еркін шығарудан жоғарғы деңгейде қорғауға ұмтылуын растайды.

Сонымен бірге, заң бойынша дәл меншік иесі өз мүлкін пайдалануда, соның ішінде оны босатуды талап етуде басым құқыққа ие. Мысалы, егер жалдаушы келісімшарттың шарттарын бұзатын болса – жалдау ақысын төлемейді, төлем мерзімін бұзады немесе мүлікті залаласа, меншік иесі келісімді тоқтатып, пәтерді босатуды талап етуге толық құқылы. Мәжбүрлеп шығару заң белгілеген тәртіппен сот арқылы ғана жүзеге асырылуы мүмкін.

Сонымен қатар, тұрғын үй қатынастары азаматтық келісім негізінде құрылады. Заң меншік иесіне артықшылық береді – ол келісімде адал емес тұрғындарды шығарудың кез келген себептерін өзі белгілей алады. Заң өз кезегінде, жалдаушы өзі алған міндеттемелерді орындамаса, мәжбүрлеп шығару үшін сот тексеру механизмін кепілдейді. Сондықтан келісім тараптары жалдау шарттарының талаптарына назар аударулары тиіс.

Негізinde, сот арқылы шығару процедурасы – меншік иесінің еркімін растайтын және тұратын адамның тұру шарттарын сақтайтын ресми процесс болып табылады; бұзушылықтар аныкталган жагдайда меншик иесiне оз тургын уйин зандуи боскатуга мумкиндiк бередi.

Осылайша, жаңа конституциялық кепілдемекер тарапынан меншiк иесiнин кукыттарынын басымдыхын энг жогари децгейде акыргы рет растай отьирип, сыгару процесин барльик тараптар ушин ашых пен болжамдьи етеди; ал экинши тарапынан – азaматтардьи эркин сыгарудaн коргаудьи камтайди.